Vanwege grote belangstelling organiseert QAducation in het najaar 2010 wederom twee extra cursussen. De cursus “ISO 17025: 2005 praktisch interpreteren” in september 2010 is volgeboekt. Wij krijgen nog steeds verzoeken om deze succesvolle cursus nogmaals te geven. Wij voldoen daar graag aan en de extra cursus is gepland op 12 november 2010.
Eenzelfde belangstelling heeft onze cursus “Interne audit”. De reguliere cursus in september is volgeboekt. Ook deze cursus zullen we nogmaals in het najaar verzorgen en wel op 14 en 15 oktober 2010.
In tegenstelling tot wat er tot voor kort op het aanmeldingsformulier is vermeld kunnen en mag QAducation i.v.m. gewijzigde belastingwetgeving per 1 juli j.l. de cursussen niet meer BTW-vrij aanbieden en is QAducation genoodzaakt BTW in rekening te brengen.
Vanwege grote belangstelling organiseert QAducation in mei 2010 wederom twee extra cursussen. De cursus “ISO 17025: 2005 praktisch interpreteren” is in verband met zeer veel aanmeldingen reeds drie maal in het begin van februari gegeven en nog steeds bereiken ons vragen of deze succesvolle cursus nogmaals, maar wel vóór de zomervakantie gegeven kan worden. QAducation zegt daarom: “Dat kan!!”. Deze extra cursus is gepland op 19 mei 2010.
Eenzelfde belangstelling heeft onze cursus “Interne audit”. De reguliere cursus in januari j.l. was volgeboekt. Ook deze cursus zullen we nogmaals in het voorjaar verzorgen en wel op 20 en 21 mei 2010.
De maatschappelijke vraag om beveiliging en validatie van patiëntkritische informatiesystemen wordt steeds groter. Ook recent heeft de Inspectie Gezondheids Zorg in het tijdschrift ICT-Zorg een pleidooi gehouden voor validatie van ICT systemen in de medische sector, waaronder de systemen van de medische laboratoria. QAducation biedt in samenwerking met ITC Validation Consultants reeds 5 jaar de cursus “Validatie en borging van digitale systemen in laboratoria (gebaseerd op GAMP)“ aan. In deze cursus gaan we onder andere in op voor IT-systemen belangrijke aspecten als “User Requirement Specifications”, “configuration management” en “change management”. Deze cursus is ook zeer geschikt voor beheerders van LIM-systemen en gebruikers van grote geautomatiseerde analyse-opstellingen. Een belangrijk deel van de cursus wordt gegeven in de vorm van een workshop (interactief en gericht op uw toepassing!)
Op 16 en 17 maart 2010 wordt de eerstvolgende cursus georganiseerd in Golden Tulip Hotel Keyser te Breda.
QAducation bestaat 10 jaar
Zoals u in onze vorige nieuwsbrief al kon lezen, bestaat QAducation begin 2010 tien jaar. We zijn dankbaar dat de laboratoriumwereld zoveel vertrouwen in onze organisatie en haar (gast)docenten stelt. Tenslotte hebben we in die tien jaar voor meer dan 500 organisaties en meer dan 1500 personen kwaliteitszorg- en laboratoriumgerelateerde cursussen mogen verzorgen. We willen dit graag met u vieren. Op de eerste plaats doen we dat door de prijzen op het niveau van 2009 te houden. Met andere woorden: over geheel 2010 voeren we geen prijsverhoging door. Op de tweede plaats krijgen al onze deelnemers aan een QAducationcursus in 2010 een passend cadeau. Wat dat is laten we hier in het midden, maar u kent QAducation inmiddels: wat gezegd wordt, wordt waar gemaakt. Dat geldt niet alleen voor de cursussen, maar ook voor het passende cadeau.
Cursusnieuws
Uiteraard zijn er ook weer nieuwe ontwikkelingen te melden. In 2010 brengt QAducation weer een nieuwe cursus op de markt die van belang is voor laboratoria die zelf bepaalde kalibratieactiviteiten uitvoeren. We denken daarbij vooral aan kalibraties van pipetten, thermometers en balansen. Deze driedaagse cursus is ontwikkeld in samenwerking met onze partner Kelvin-trainingen en bevat voor medewerkers die betrokken zijn bij kalibratieactiviteiten naast de nodige theoretische achtergronden ook hands-on trainingen. En uiteraard vindt deze cursus ook weer plaats in het bij onze cursisten zeer goed scorende hotel Golden Tulip hotel Keyser in Breda.
We hebben op verzoek de cursus “Kwaliteitszorg voor medische laboratoriumspecialisten” in 2010 ruim een maand naar achteren geschoven. Hierdoor voorkomen we dat de cursus interfereert met de voorbereiding van onze doelgroep op de examens voor medische specialisten i.o. die immers altijd begin november zijn gepland.
Omdat competenties een steeds belangrijker rol spelen, wijzen we u graag op twee cursussen waarmee u (deel)competenties van uw medewerker kunt vergroten: Op het gebied van validatie is dat de cursus “Statistiek en methodevalidatie voor medische laboratoria” (14,15 en 28 april) en op het gebied van kwaliteitsbeheersing is dat de cursus “Interne en externe QC voor medische laboratoria” (17 maart).
Aanmelding
U kunt vanaf heden de ingevulde en ondertekende aanmeldingsformulieren ons niet alleen per fax maar ook per email in de vorm van een pdf- of Wordfile toesturen.
QAducation heet u of één van uw medewerkers weer van harte welkom bij onze cursussen in het voorjaar 2010. Het complete overzicht daarvan vindt u op het bijgevoegde aanmeldingsformulier. En u kunt uiteraard ook de nodige info vinden op onze website.
QAducation introduceert een nieuwe cursus: "Kalibreren in een test- of medisch laboratorium door analisten".
In een testlaboratorium of medisch laboratorium moet kritische meetapparatuur gekalibreerd zijn. Vaak is het niet duidelijk welke apparatuur moet worden gekalibreerd en met welke frequentie. Deze cursus leert u wat er allemaal komt kijken bij het kalibreren van laboratoriumapparatuur. In de cursus ligt de nadruk op het kalibreren van pipetten, thermometers en balansen. De cursus omvat tevens een praktijktraining.
Driedaagse cursus Kalibreren in een test- of medisch laboratorium door analisten
De cursus "Lijncontroles als instrument voor kwaliteitsbeheersing" is vernieuwd. De nieuwe o-NEN 6603 is volledig geintegreerd in de cursus. De voorzitter van de normcommissie dr. Jo W.A. Klaessens geeft de cursus.
Eendaagse cursus Lijnscontroles als instrument voor kwaliteitsbeheersing
Het QAducation-cursusprogramma voor 2010 is beschikbaar. QAducation heeft besloten in het kader van haar 10-jarig bestaan de cursusprijzen te handhaven op het peil van 2009.
Op 17 september 2009 is de regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 26 augustus 2009, nr. VGP/PSL 2950476 houdende wijziging van de Warenwetregeling nadere eisen cosmetische producten van kracht geworden betreffende de wettelijk verplichte implementatie van norm ISO 22716 in de cosmeticabranche. Deze norm betreft de productie van cosmetische producten onder GMP-regels (Good Manufacturing Practices). Zagt & van Elk kan u bij de implementatie helpen.
Of de implementatie goed verloopt is uiteraard sterk afhankelijk van het kennisniveau van het personeel m.b.t. de norm. Een training kan dit kennisniveau op het gewenste peil brengen. Daarom biedt Zagt & van Elk in collegiale samenwerking met QAducation vof een training aan waarin u de norm ISO 22716 op zowel kwaliteitssysteemaspecten als op technische eisen leert interpreteren. Deze training wordt op vrijdag 29 januari 2010 verzorgd. U kunt zich inschrijven door het aanmeldingsformulier in te vullen en ondertekend te faxen naar QAducation vof: 0573 – 255005). Voor vragen over de cursus kunt u bij QAducation terecht : 0495 – 526599 (Jo van den Berg). Graag ontmoeten wij u of één van uw collega’s bij ons op de cursus.
Uiteraard kunnen wij ook een in-house training verzorgen. Voor vragen op het gebied van advies en implementatie kunt u contact opnemen met Zagt & van Elk Consultancy: 079 – 3610739 (Adri Broekman). Voor advies- of begeleidingactiviteiten (bijv. het uitvoeren van een inventariserende interne audit) maken we graag voor u een op maat gemaakte offerte.
De cursus "Interne audit" van 15 en 16 september 2009 is nagenoeg volgeboekt; er is nu nog één plaats beschikbaar. QAducation heeft daarom besloten om een extra ingelaste cursus "Interne audit" te geven op 24 en 25 november 2009
De basiscursus statistiek duurt drie dagen (2+1). Hierin worden de basistoepassingen van statistiek met Excel op praktische wijze behandeld. Indien men nog meer uit Excel wilt halen dan is de stof die op de vierde cursusdag wordt gegeven een “must”. Complexere statistische technieken komen daarin aan de orde, maar omdat het zwaardere rekenwerk door Excel wordt gedaan, kunt u zich op de toepassing blijven richten. Dit is des te meer van belang bij statistische evaluaties of trouble-shootingproblemen. U wordt geleerd welke complexere statistische technieken, waaronder regressie- en variantieanalyse, m.b.v. Excel eenvoudig en doeltreffend doorgerekend kunnen worden.
De basiscursus wordt gegeven op 10, 11 en 24 september 2009 en de optionele vierde dag op 1 oktober 2009.
Tevens willen wij u attenderen dat de docent dr. Jo Klaessens een nieuw boek heeft uitgebracht, getiteld “Statistiek in het laboratorium met Excel” dat behulpzaam kan zijn bij zowel de basiscursus als ook bij de extra dag. Het Excel-boek kost € 28,- incl. BTW.
Ook de cursus "Interne audit" van 4 en 5 maart 2009 is inmiddels volgeboekt. QAducation heeft daarom besloten om een nog extra ingelaste cursus "Interne audit" te geven op 7 en 8 april 2009
U kunt dus nog steeds inschrijven op onze succesvolle interne audit cursus
Inleiding
Soms krijgen wij vragen van potentiële cursisten die antwoord willen op de volgende vraag:
Is er een optimale volgorde voor het volgen van QAducation-cursussen?
In deze handreiking willen wij - uiteraard vrijblijvend - ingaan op deze vraag.
Kwaliteitsmanagementsysteemcursussen
Veel van onze cursisten vallen binnen hun werkkring onder de werking van een kwaliteitssysteem. De inrichting en de eisen aan zo’n kwaliteitssysteem zijn vastgelegd in normen. Deze normen zijn in de laboratoriumsector o.a. de ISO/IEC 17025 (test- en kalibratielaboratoria), de ISO 15189 of de CCKL Praktijkrichtlijn (medische laboratoria) en de ISO 17020 (Inspectie-instellingen). Voor de drie genoemde beroepsgroepen in de laboratoriumsector biedt QAducation een ééndaagse cursus aan waarin de betreffende norm uitgebreid besproken en geïnterpreteerd wordt. Na het volgen van deze cursus heeft u een goede basis voor bijvoorbeeld de cursus “Interne audit” waarin u als toekomstig auditor de normeisen moet gaan vertalen in gerichte auditvragen. Maar ook (aankomende) kwaliteitscoördinatoren maken met deze basiscursus een goede start als ze de cursus “Kwaliteitszorg voor kwaliteitscoördinatoren” willen gaan volgen. En omdat automatisering een steeds grotere rol speelt in de laboratoriumsector zien we ook in de verschillende normen steeds meer aandacht voor digitale systemen. Vandaar dat de genoemde basisnormcursussen ook interessant zijn voor cursisten die de cursus “Validatie en borging van digitale systemen in laboratoria” willen volgen.
Cursussen met een sterke statistische component
De QAducation-cursus “Praktische Statistiek voor laboratoriummedewerkers” kan gezien worden als de statistiekbasiscursus binnen ons cursusaanbod. De inhoud van deze cursus wordt in andere op statistiek gebaseerde cursussen soms deels kort herhaald maar zeker intensief gebruikt. . Denk daarbij aan de cursussen “Validatie en meetonzekerheid in de (voedingsmiddelen, water en medische) microbiologie”, “Validatie en meetonzekerheid” of de cursus “In- en externe QC voor medische laboratoria”. Ook voor de cursussen “Lijncontroles als instrument voor kwaliteitsbeheersing” en “Statistiek en methodevalidatie voor medische laboratoria” vormt onze basis statistiekcursus een goed fundament.
De cursus "Interne audit" van 20 en 21 januari 2009 is volgeboekt. QAducation heeft daarom besloten om een extra ingelaste cursus "Interne audit" te geven op 4 en 5 maart 2009
Sinds QAducation in 2000 begonnen is met het verzorgen van professionele kwaliteitszorgcursussen voor de laboratoriumsector hebben we het aantal deelnemers elk jaar alleen nog maar zien groeien. In 2008 hebben ruim 300 cursisten een cursus bij QAducation gevolgd en hebben we vanwege de grote toeloop zelfs enkele cursussen extra moeten inlassen. We blijven tenslotte maximaal 16 cursisten per cursus toelaten om voldoende aandacht aan iedere cursist te kunnen schenken.
Bedienen we alleen de “chemische” sector?
Voor de medische laboratoria hebben we de laatste jaren een specifiek programma ontwikkeld.
Als entree bevelen we aan "Wat vragen ISO 15189 en de CCKL Praktijkrichtlijn van de medische laboratoria" danwel voor de laboratoriumspecialisten in opleiding "Kwaliteitszorg voor medische laboratoriumspecialisten". Voor de meer ervaren kwaliteitsfunctionaris of analist en voor de jonge laboratoriumspecialist is er keuze uit cursus "Interne en externe QC voor medische laboratoria" of de recent opgezette cursus "Statistiek en methodevalidatie voor medische laboratoria". In deze laatste cursus wordt ingegaan op de uitgebreide eisen die momenteel gesteld worden aan valideren van nieuwe methoden en analysers. Het accent ligt daarbij op de klinische chemie. Tevens worden praktische oefeningen uitgevoerd. Voor de applicatiebeheerders en lijnmanagers binnen het laboratorium brengen we al twee jaar in samenwerking met ITC Validation Consultants de cursus “Validatie en borging van digitale systemen in laboratoria”. Maar uiteraard kunnen (toekomstige) kwaliteitscoördinatoren en interne auditoren ook voor verschillende cursussen bij QAducation terecht.
Specifiek voor asbestlaboratoria en –inspectieinstellingen wordt een cursus georganiseerd waarbij de kwaliteitsbeheersing bij inspecties en asbestanalyses het centrale thema vormt. Voor de applicatiebeheerders en lijnmanagers binnen het laboratorium brengen we al twee jaar in samenwerking met ITC Validation Consultants de cursus “Validatie en borging van digitale systemen in laboratoria”. Maar uiteraard kunnen (toekomstige) kwaliteitscoördinatoren en interne auditoren ook voor verschillende cursussen bij QAducation terecht.
Geïnteresseerd in een cursus van QAducation? Voor nadere informatie verwijzen we graag naar onze website www.qaducation.nl waar u een infoset met informatie over al onze cursussen kunt vinden. Wilt u zich inschrijven, vul dan het formulier op de achterzijde van deze brief in of download het aanmeldingsformulier “Voorjaar 2009” van onze website, vul het in en fax het naar + (31) (0)573 255005.
Wij ontmoeten u of één van uw medewerkers graag op onze cursussen.
Met vriendelijke groet,
QAducation
dr.ir. Jo H.M. van den Berg
drs. Ad G. Snijders
Contactgegevens:
Postbus 9, 7240 AA Lochem
Tel. 0495-526599 (Jo van den Berg) of 0573-255005 (Ad Snijders)
Fax 0495-526905 (Jo van den Berg) of 0573-255005 (Ad Snijders)
Email: info@qaducation.nl Website: www.qaducation.nl
De cursus van 12 december is geheel volgeboekt. Vanwege grote belangstelling organiseert QAducation een extra ingelaste cursus "ISO 17025:2005 praktisch interpreteren" op 3 december 2008 op de gebruikelijke locatie in Breda.
QAducation heeft de tweedaagse cursus "Validatie en meetonzekerheid in de microbiologie" en de eendaagse cursus "Validatie van medisch microbiologische analysemethoden" samengevoegd tot een tweedaagse cursus "Validatie en meetonzekerheid in de (voedingsmiddelen, water en medische) microbiologie".
Het vakinhoudelijke deel van de cursus zal worden verzorgd door ir. Henk Stegeman en prof. dr. Bert Niesters. Henk Stegeman is lid van een aantal (inter) nationale en microbiologische normcommissies en werkgroepen (NEN, ISO, CEN), redactievoorzitter van het boek “Microbiologie van voedingsmiddelen” en method-reviewer voor MicroVal (Europese validatie en certificatie organisatie). Hij gaat met name in op de microbiologische methoden voor de water- en voedingsmiddelensector. Prof. dr. Bert Niesters is hoogleraar Medische Microbiologie aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. Hij zal zijn inleidingen met name richten op de methoden in het medisch microbiologisch laboratorium.
QAducation organiseert in nauwe samenwerking met een aantal medische beroepsverenigingen, te weten de Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC), Convent Medische Immunologie (CMI) en Convent Transplantatie Immunologie (CTI) van de Nederlandse Vereniging voor Immunologie (NVVI), Vereniging Klinisch Genetische Laboratoriumdiagnostiek (VKGL), Vereniging Artsen Laboratoriumdiagnostiek (VAL) en Vereniging van Klinisch Embryologen (KLEM) op 18, 19 september en 8,9 oktober 2008 weer een cursus "Kwaliteitszorg voor medische laboratoriumspecialisten". Aansluitend kan optioneel op 10 oktober nog een training voor interne auditor worden gevolgd.
De inschrijving staat open en is mogelijk via de website van de NVKC; zie de button in aan de linkerzijde van de home page van de NVKC.
Of gebruik de volgende URL:
http://www.nvkc.nl/scripts/aanmelden/kwaliteitszorg2008.php
Inspectie-activiteiten kunnen o.a. betrekking hebben op hijswerktuigen, asbest, vloeistofdichte vloeren, brandblussers etc.. In maart 2005 is de norm EN 45004 (de norm voor keuringsinstellingen) vervallen verklaard en vervangen door de ISO 17020-norm. In deze cursus wordt een overzicht gegeven van de normelementen uit de kwaliteitsstandaard voor inspectie-instellingen. Tevens wordt ingegaan op de samenhang tussen de verschillende criteria en wordt de cursist inzicht gegeven op welke wijzen aan criteria kan worden voldaan.
Zie eendaagse cursus Inspectienorm ISO 17020 praktisch interpreteren
QAducation organiseert in nauwe samenwerking met ITC Validation Consultants een cursus voor de laboratoriumsector op het gebied van validatie en borging van digitale systemen.
Deze cursus voor hoofden van laboratoria en lab-IT-ers wordt gehouden op 19 en 20 april 2007 in Breda. Daarna weer op 10 en 11 oktober 2007.
De cursus wordt verzorgd door QAducation en ITC Validation Consultants. De kwaliteitszorg-component binnen de cursus wordt verzorgd door QAducation (dr. ir. Jo H.M. van den Berg en drs. Ad G. Snijders). ITC Validation Consultants (Frans P.J.M. Leijse en Rick Slikkerveer) brengt de automatiseringstechnische achtergrond van de validatie en borging van digitale systemen voor het voetlicht.
Zie tweedaagse cursus Validatie en borging van digitale systemen in laboratoria
QAducation heeft in opdracht van en in nauwe samenwerking met zeven beroepsverenigingen in de medische laboratoriumsector (Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC), Convent Medische Immunologie (CMI) en Convent Transplantatie Immunologie (CTI) van de Nederlandse Vereniging voor Immunologie (NVVI), Vereniging Klinisch Genetische Laboratoriumdiagnostiek (VKGL), Vereniging Artsen Laboratoriumdiagnostiek (VAL) en Vereniging van Klinisch Embryologen (KLEM)) een vier/vijf-daagse cursus Kwaliteitszorg voor medische laboratoriumspecialisten ontwikkeld. Het betreft een breed opgezette cursus, waarin alle aspecten van kwaliteitszorg op het medische laboratorium aan de orde komen. De cursus is primair bestemd voor medische laboratoriumspecialisten (in opleiding).Gestreefd wordt naar participatie in de cursus door deelnemers uit alle betrokken beroepsverenigingen. De cursus is voor het eerst verzorgd in 2006. De data voor 2007 zijn vastgesteld op 13, 14, 26 en 27 september 2007. Optioneel kan de cursus uitgebreid worden met één dag (28 september 2007) waardoor u tevens het certificaat voor interne auditor kan verwerven. Bij een beperkt aantal inschrijvingen wordt deze cursus ook opengesteld voor andere belangstellenden uit de klinisch diagnostische laboratoriumwereld. Hierbij wordt dan met name gedacht aan deelnemers met de functie manager, hoofdanalist of kwaliteitscoördinator. Toewijzing van plaatsen gebeurt door de samenwerkende beroepsverenigingen. Het verkrijgen van inlichtingen en aanmelden kan tot (datum nader te bepalen) geschieden via de website van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde: website: www.nvkc.nl.
Zie vier/vijf-daagse cursus Kwaliteitszorg voor medische laboratoriumspecialisten
Praktische statistiek voor laboratoriummedewerkers
In een laboratorium dat onder een kwaliteitssysteem werkt moet een groot aantal aspecten van de analyse op grond van statistische grootheden berekend, geborgd en geïnterpreteerd worden. Denk hierbij aan valideren van meetmethoden, meetonzekerheid, lijnscontroles, herhaalbaarheid, reproduceerbaarheid, precisie etc.. Voor het berekenen, verwerken en interpreteren van deze meetgegevens is kennis van statistiek onontbeerlijk. Basisbegrippen uit de statistiek zullen besproken en uitgebreid gebruikt worden in oefenopgaven. Verder wordt de toepassing van Excel op dezelfde praktische wijze geïntegreerd in de cursus.
De cursus wordt verzorgd door QAducation en gegeven door dr. Jo W.A. Klaessens , medeauteur van het boek “Praktische Statistiek voor het Laboratorium” en lid van de begeleidingscommissie voor de NEN-normen 7777, 7778 en o-NEN 7779.
Zie driedaagse cursus Praktische statistiek voor laboratoriummedewerkers
ISO 17025:2005 praktisch interpreteren
In de cursus wordt een overzicht gegeven van de normelementen uit deze kwaliteitsstandaard voor laboratoria, wordt ingegaan op de samenhang tussen de verschillende criteria en wordt de cursist inzicht gegeven op welke wijzen aan criteria kan worden voldaan.
Tevens worden de veranderingen behandeld die zijn doorgevoerd in de zeer recent verschenen nieuwe versie ISO 17025:2005, zoals continue verbetering en klantentevredenheid.
Zie eendaagse cursus ISO 17025:2005 praktisch interpreteren
Wat vragen ISO 15189 en de CCKL Praktijkrichtlijn van de medische laboratoria ?
In deze cursus wordt de nieuwste Europese richtlijn voor medische laboratoria behandeld en vergeleken met de Nederlandse CCKL Praktijkrichtlijn. De training wordt mede verzorgd door de ervaren klinisch chemicus dr. ir. Jos P.M. Wielders. Deze docenten hebben jarenlange praktijkervaring met kwaliteitszorgsystemen en laboratoriummanagement en zijn zelf zeer frequent als auditor of teamleider van een audit actief.
Zie eendaagse cursus Wat vragen ISO 15189 en de CCKL Praktijkrichtlijn van de medische laboratoria ?
Validatie en meetonzekerheid in de microbiologie
Validatie en meetonzkerheid zijn nog relatief nieuwe begrippen in de microbiologie. In deze tweedaagse cursus komen deze onderwerpen ruimschoots aan bod.
De training wordt mede verzorgd door Ir. Henk Stegeman, microbioloog, lid van een aantal nationale en internationale microbiologische normcommissies en werkgroepen (NEN, ISO, CEN en IDF) en redactievoorzitter van het boek “Microbiologie van voedingsmiddelen”.
Zie tweedaagse cursus Validatie en meetonzekerheid in de microbiologie
Validatie en meetonzekerheid
In deze tweedaagse cursus leert u of uw medewerker hoe het validatieproces procedureel in elkaar behoort te steken en hoe u dat proces moet inrichten om op efficiënte wijze alle relevante prestatiekenmerken, waaronder de meetonzekerheid, te bepalen.
De cursus wordt verzorgd mede gegeven door dr. Jo W.A. Klaessens , medeauteur van het boek “Praktische Statistiek voor het Laboratorium” en lid van de begeleidingscommissie voor de NEN-normen 7777, 7778 en o-NEN 7779.
Zie driedaagse cursus Validatie en meetonzekerheid
